Bütçe uygulamaları daha saydamlaşıyor

Geçtiğimiz hafta yayımlanan bütçe verilerine bugün farklı bir açıdan yaklaşmak istiyorum.

Kamu hesapları bültenine baktığınızda 2004 yılı gerçekleşmelerine dair verilerin daha önceki yıllara göre farklı bir çerçevede sunulduğunu göreceksiniz. Aslında kamuoyunda hak ettiğinden daha az ses getiren bu dönüşüm başta Maliye Bakanlığı olmak üzere tüm ilgili bürokratların uzun zamandır üzerinde çalıştıkları projenin önemli bir aşamasının tamamlandığının göstergesi. Bu düzenlemeler hem devletin maliye politikasının ekonomik etkilerini daha doğru ölçebilmek, hem de saydamlık bakımından önemli düzenlemeler içeriyor.

2002 yılının Kasım ayında yayımlanan “Devlet Muhasebesinde Reform Çalışmaları: Nakit Esasından Tahakkuk Esasına” adlı yayında verilen yol haritasına zamanlama bakımından uyulması önemli bir başarı. Devlet muhasebesinde gerçekleştirilen bu değişikliklerle hem uluslararası standartlar ve kodlara, hem de AB normlarına önemli ölçüde yaklaşılmış oluyor. Sırada konsolide bütçe dışında kalan kamu kuruluşlarının hesaplarının da aynı muhasebe standardına getirilmesi var.

Yeni muhasebe sistemi saydamlık ve hesap verilebilirlik bakımından da önemli bir adım oluşturuyor. Harcamaların hem ekonomik hem de fonksiyonel ayrımda yayımlanması toplumun çeşitli kesimlerinin bütçeyle kendilerine sağlanan imkanları daha yakından izlemesine olanak sağlıyor. Artık devlet eğitim, sağlık, sosyal güvenlik, savunma gibi fonksiyonlarını yerine getirirken eline geçen kaynakları nasıl dağıtmayı öngörüyor ve yıl içinde buna ne kadar uyuyor bunu daha yakından izlemek ve tepki vermek mümkün. Bu, dünyada ve ülkemizde yaşanan temsili demokrasiden, sivil toplum örgütlerinin ağırlığının giderek arttığı katılımcı demokrasiye geçiş de dikkate alındığında, hizmet sunumunda etkinliği sağlayacaktır.

Artan saydamlık hedefler tutturuldukça maliye politikasına duyulan güveni artıracaktır. Faiz dışı fazla bütçe performansının tek göstergesi olmaktan çıkacak harcamaların ve gelirlerin etkinliği tartışılmaya başlanacaktır. Harcamaların fonksiyonel ve ekonomik dağılımı hükümetlerin siyasi yaklaşımlarının daha iyi değerlendirilmesine de imkan verecektir.

Ancak burada gördüğüm bir önemli eksikliğe değinmek istiyorum. Yeni verilerle birlikte benzer bazda geçmiş yıllar bütçe sonuçlarının da yayımlanmaması hükümetin bu yılki bütçe uygulamasını geçmiş yıllarla karşılaştırmaya imkan vermiyor. Bir başka deyişle sadece bütçe performansını bu yılın bütçe hedefleri ile karşılaştırma imkanımız var. Geçmiş yılların verilerini yeni çerçeveye uydurmada kullanılacak bir geçiş anahtarının veya doğrudan yeni muhasebe yaklaşımı çerçevesinde hazırlanmış geçmiş bir iki yılın verilerinin verilmeyişi saydamlık konusunda önemli bir eksiklik. Yeni muhasebe sisteminden beklenen etkinlik artışının kısa vadede gerçekleşmesi bunun giderilmesini gerektiriyor.

28 Şubat 2001′de yayımlanan Mali Saydamlık Konusunda İyi Uygulamalarla İlgili Yeniden Gözden Geçirilmiş Uluslararası Düzenleme’nin 2.1.2 maddesi hem önceki iki yılda gerçekleşen bütçe uygulamalarını hem de gelecek iki yıla ait tahminlerin kamuoyuna yıllık bütçe ile karşılaştırılabilir bazda sunulmasını öngörüyor.

Bizim gibi sermaye hesabının açık olduğu ekonomilerde doğru ve yeterli bilgi eksikliği spekülasyona ve kendi kendini besleyen krizlere neden olabiliyor. Bu nedenle saydamlık konusunda uyulması gereken uluslararası kurallar dünyada giderek önem kazanıyor. Bu kurallara uyarak zamanında, yeterli ve doğru bilgilerin kamuoyuna sunulması ekonominin içsel dayanıklılığını artıran bir politika oluyor.

FAİK ÖZTRAK